Historia parafii

Para­fia św. Miko­łaja w Szcze­brze­szy­nie została ery­go­wana w r. 1398, przez Jakuba, arcy­bi­skupa halic­kiego. Fun­da­to­rem był Dymitr z Goraja, wła­ści­ciel Szcze­brze­szyna. Upo­sa­żył on para­fię w zie­mię (grunta były na tere­nie Bło­nia, Bro­dów i Sułowa). Tery­to­rial­nie para­fia szcze­brze­szyń­ska była bar­dzo roz­le­gła. Stan ten prze­trwał przez długi okres czasu. Znaczne uszczu­ple­nie jej gra­nic nastą­piło w w. XX: na sku­tek powsta­wa­nia nowych para­fii odpa­dło od niej sze­reg miej­sco­wo­ści. W r. 1919 przy­łą­czono kilka wsi do para­fii: Teresz­pol, Topól­cza, Zwie­rzy­niec, a póź­niej na rzecz nowych para­fii: w Trzę­si­nach i Two­ry­czo­wie. W r. 1974 powstał samo­dzielny punkt dusz­pa­ster­ski w Kle­men­so­wie. W okre­sie przed­ro­zbio­ro­wym, tzn. w cza­sach przy­na­leż­no­ści para­fii do die­ce­zji chełm­skiej, wcho­dziła ona w skład deka­natu zamoj­skiego. Już w tym cza­sie na tere­nie para­fii był kościół filialny w Zwierzyńcu.

W II poło­wie w. XVI Szcze­brze­szyn przej­ściowo stał się ośrod­kiem pro­te­stan­ty­zmu. W tym cza­sie miej­sco­wość była wła­sno­ścią Gór­ków. Sytu­acja zmie­niła się na korzyść kato­li­ków pod koniec w. XVI, kiedy Szcze­brze­szyn stał się wła­sno­ścią Jana Zamoy­skiego. Przy para­fii od dawna ist­niał szpi­tal dla ubo­gich. Funk­cjo­no­wał jesz­cze w w. XIX jako przy­tu­łek dla star­ców, a budy­nek szpi­talny znaj­do­wał się na cmen­ta­rzu przy­ko­ściel­nym. Tra­dy­cja opieki nad bied­nymi i potrze­bu­ją­cymi była pod­trzy­my­wana przez księży rów­nież w okre­sie póź­niej­szym, np. w cza­sie II wojny świa­to­wej kuch­nię dla bied­nych pro­wa­dził ks. Fran­ci­szek Kapal­ski. Do końca w. XIX ist­niało brac­two sióstr i braci Świę­tych Anio­łów Stró­żów, a w cza­sie póź­niej­szym dzia­łały różne orga­ni­za­cje reli­gijne i roz­wi­jała się Akcja Kato­licka. Przy para­fii już w okre­sie przed­ro­zbio­ro­wym była biblio­teka, któ­rej czę­ściowo zacho­wany księ­go­zbiór został ostat­nimi czasy prze­ka­zany do Lublina. Obec­nie ist­nieje nowa biblioteka.

Daw­niej na tere­nie para­fii dzia­łal­ność swoją roz­wi­jały fran­cisz­kanki, póź­niej boni­fra­trzy, fran­cisz­ka­nie, sza­rytki i elż­bie­tanki. Kościół pobo­ni­fra­ter­ski dzi­siaj nie ist­nieje. W r. 1954 do para­fii przy­były urszu­lanki szare, nato­miast w miej­sco­wym szpi­talu w latach 1945–1974 pra­co­wały józe­fitki. W histo­rii teren ten zamiesz­ki­wali rów­nież unici, któ­rzy posia­dali tutaj swoje kościoły, jed­nak po kasa­cie unii zostały one zmie­nione na cer­kwie pra­wo­sławne. Podob­nie postą­piono z daw­nym kościo­łem klasz­tor­nym św. Kata­rzyny w Szcze­brze­szy­nie. Prze­śla­do­wani unici czę­sto uda­wali się do zaboru austriac­kiego, do Leżaj­ska, aby tam przy­stą­pić do sakra­men­tów. 25 I 1863 r. Szcze­brze­szyn był widow­nią walki powstań­ców z Rosja­nami; mogiły pole­głych są na miej­sco­wym cmen­ta­rzu. Szcze­gól­nie wiele ofiar pochło­nęła ostat­nia wojna (rów­nież miej­scowy wika­riusz, ks. Wła­dy­sław Kłos, prze­by­wał w obo­zie w Dachau). Deka­nat szcze­brze­szyń­ski został utwo­rzony po I woj­nie światowej.

Pierw­szy kościół para­fialny, pw. Wnie­bo­wzię­cia Matki Bożej, został wznie­siony praw­do­po­dob­nie w r. 1394 z fun­da­cji Dymi­tra z Goraja. W r. 1570 zamie­niony na zbór kal­wiń­ski przez ówcze­snego wła­ści­ciela Szcze­brze­szyna Andrzeja Górkę, spło­nął w r. 1583. Obec­nie ist­nie­jący, pw. św. Miko­łaja, wybu­do­wany został w latach 1610–1620 przez dzie­kana kapi­tuły zamoj­skiej, a zara­zem pro­bosz­cza szcze­brze­szyń­skiego, ks. Miko­łaja Kiślic­kiego, kon­se­kro­wany, w r. 1620, przez bp. Jerzego Zamoy­skiego, około r. 1644 spa­lony przez Tata­rów. Po odbu­do­wie ponow­nie kon­se­kro­wany w r. 1668 przez pro­bosz­cza Ks. Jana Uni­kow­skiego, w r. 1754 kolejny pożar świą­tyni. Około połowy w. XIX znaj­do­wał się w bar­dzo złym sta­nie. Remonty główne prze­pro­wa­dzono za cza­sów pro­bosz­cza ks. Laskow­skiego (1867–1871). Naprawa kościoła cią­gnęła się do końca w. XIX. W cza­sie tych prac czę­ściowo zatarto cechy póź­no­re­ne­san­sowe. Zamknięty przez wła­dze hitle­row­skie w okre­sie II wojny świa­to­wej unik­nął dewa­sta­cji i tuż po wyzwo­le­niu Szcze­brze­szyna, 25 lipca 1944 r., wzno­wiono dzia­łal­ność dusz­pa­ster­ską. W latach 1945–1946 wyko­nano remont dachu, w r. 1964 malo­wa­nie, a w r. 1967 remont z zewnątrz.

Kościół muro­wany z kamie­nia i cegły, trzy­na­wowy, w stylu rene­sansu lubel­skiego, przy pre­zbi­te­rium zakry­stia, w środku bocz­nych naw 2 kaplice rene­san­sowe, wybu­do­wane razem z kościo­łem, na fron­to­nie wieża z kruchtą w przy­zie­miu, nad nawą wie­życzka na sygna­turkę. Mimo licz­nych prac remon­to­wych po znisz­cze­niach zacho­wał swój pier­wotny styl, choć zmie­nił nie­znacz­nie wygląd zewnętrzny poprzez dobu­do­wa­nie dwu kaplic i usy­pa­nia skarp dla wzmoc­nie­nia murów.

Zewnętrzna ściana pre­zbi­te­rium zwró­cona do ulicy Zamoj­skiej posiada niszę, w któ­rej znaj­duje się płyta kamienna, a na niej kar­tusz her­bowy Zamoy­skich i akt erek­cji kościoła przez biskupa Jerzego Zamoy­skiego w języku łaciń­skim. W drew­nia­nym ołta­rzu głów­nym znaj­duje się obraz św. Miko­łaja. Kościół posiada 4 ołta­rze boczne, drew­niane: w nawie lewej z obra­zem św. Walen­tego, a w pra­wej — z obra­zem MB. Wszyst­kie ołta­rze wyko­nano w stylu rene­san­so­wym. Na skle­pie­niach w nawie głów­nej i w nawach bocz­nych zacho­wała się sztu­ka­te­ria z okresu budowy kościoła (1620r.) w typie kali­sko — lubel­skim, a także bogato zdo­bione obra­mie­nia okien i gzyms wień­czący. Deko­ra­cja stiu­kowa w nawie i pre­zbi­te­rium naśla­duje deko­ra­cję w Kate­drze Zamoj­skiej. W pre­zbi­te­rium kościoła zasto­so­wano listwowe podziały skle­pie­nia, zaś w nawie głów­nej i bocz­nych zło­żoną deko­ra­cję orna­men­tową. Halowy kor­pus, plan wnę­trza kościoła i sze­ro­kie, wie­lo­boczne absydy pre­zbi­te­rium zacho­wały tra­dy­cyjne formy.

Wypo­sa­że­nie kościoła pocho­dzi z róż­nych okre­sów. Naj­star­sze ołta­rze naw bocz­nych pocho­dzą z początku XVII wieku i przed­sta­wiają wcze­sne formy baroku o boga­tej deko­ra­cji orna­men­tal­nej. Z końca XVII w. pocho­dzi ambona o bar­dzo efek­tow­nym kształ­cie z figu­rami anio­łów wspie­ra­ją­cych bal­da­chim. Czę­ściowo zacho­wało się bogate wypo­sa­że­nie rene­san­sowe i baro­kowe, a także w ołta­rzach kilka obra­zów pędzla Rafała Hadzie­wi­cza, dwa inne obrazy: ?Święta Rodzina? i ?Chry­stus naucza­jący w świą­tyni?, pocho­dzące z I poł. XVII w. są praw­do­po­dob­nie autor­stwa mala­rza Jana Kasiń­skiego. Na chó­rze muzycz­nym 12-głosowe organy, zbu­do­wane w r. 1893 przez firmę Jana Śli­wiń­skiego ze Lwowa, remon­to­wane m.in. w r. 1956.

Do kościoła pro­wa­dzi baro­kowa brama z XVIII w. Przed wej­ściem do świą­tyni, po pra­wej stro­nie, stoi figura z połowy XVIII w. na ory­gi­nal­nym “butel­ko­wym” cokole. Przed­sta­wia postać Najśw. Maryi Panny, sto­ją­cej na kuli ziem­skiej i dep­czą­cej węża — sym­bol zła. Obok kościoła stoi dzwon­nica, z kaplicą gro­bową, w stylu rene­san­so­wym, wybu­do­wana razem z kościo­łem z fun­da­cji ks. Miko­łaja Kiślic­kiego, 2 dzwony zostały wyko­nane przez firmę Feliń­skiego w Prze­my­ślu, poświę­cone 14 1V 1949 r. przez ks. kan. S. Szepietowskiego.

 

adminHistoria parafii